Chỉ ra những lợi thế riêng của doanh nghiệp Việt, tờ New York Times cho rằng xuất khẩu Việt Nam có cơ hội để phát triển trong giai đoạn hậu suy giảm kinh tế.Giống như rất nhiều quốc gia trên thế giới, kinh tế Việt Nam đang chịu tác động sâu sắc của quá trình toàn cầu hóa.Những đồng vốn phương Tây đua nhau tìm đến Việt Nam trong những năm 90 của thế kỷ trước. Là một thành viên mới sân chơi toàn cầu, Việt Nam nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý với nhiều nhà đầu tư.Nhưng hội nhập với kinh tế thế giới cũng đồng nghĩa với việc đất nước nằm ở trung tâm Đông Nam Á này bắt đầu phải làm quen với những tác động của môi trường bên ngoài. Dư chấn cuộc khủng hoảng kinh tế tại Mỹ đã vượt khoảng cách hơn 12.000 km, làm rung chuyển nền kinh tế Việt Nam trong suốt hai năm qua.

Đến nay, những biện pháp đối phó của Chính phủ và các doanh nghiệp Việt Nam vẫn cho thấy tính hiệu quả. Các mặt hàng thủ công hoặc đặc chủng mang đến cho Việt Nam lợi thế mà Trung Quốc không có được, giúp nền kinh tế này khả năng thành cạnh tranh cao đối với các mặt hàng xuất khẩu.

Tuy nhiên, vấn đề của Việt Nam lại là việc họ lệ thuộc quá nhiều vào việc xuất khẩu vào Mỹ. Trong năm 2009, Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với giá trị tương đương 20% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Đây cũng là lý do khiến ngành công nghiệp sản xuất đồ nội thất của Việt Nam gặp vô vàn khó khăn khi thị trường nhà ở tại Mỹ lâm vào khủng hoảng. “Những nhà máy nhỏ đang trong tình trạng rất, rất khó khăn”, Michael Gunther, Giám đốc nhà máy sản xuất đồ gỗ xuất khẩu Honai Furniture cho biết. Nhà máy nằm cách TP HCM 20 km của ông hiện giải quyết việc làm cho khoảng 900 nhân công.

Honai chỉ xuất sang Mỹ khoảng 20-25% sản lượng. Phần còn lại được xuất đi những thị trường khác, đặc biệt là châu Âu. Ông Gunther cho biết công ty của mình không phải sa thải bất cứ nhân công nào cho dù những đối thủ cạnh tranh nhỏ hơn thậm chí đã phá sản.

“Có những khách hàng đã yêu cầu công ty tăng sản lượng nhưng chúng tôi không thể. Honai vẫn đang hoạt động với công suất tối đa”, giám đốc Gunther tự hào với khả năng vượt qua khủng hoảng của công ty mình.

Hình ảnh trên New York Times về các nhà máy xuất khẩu tại Việt Nam

Theo số liệu của World Bank , kinh tế Việt Nam tăng trưởng với tốc độ 4,6% trong 9 tháng đầu năm 2009, một phần do tác động từ gói kích cầu của Chính phủ. 4,6% là con số đáng mơ ước với Mỹ, Nhật hay các nước châu Âu, nhưng với một nền kinh tế tăng trưởng trung bình 7% một năm như Việt Nam, đây là một bước thụt lùi.

Donwload xuất khẩu trong năm 2009 của Việt Nam giảm mạnh. Mức giảm trong 10 tháng đầu năm là 13,8% so với 2008 dù vẫn thấp hơn nhiều so với các nước đang phát triển khác nhưng theo World Bank, đây lại là lần đầu tiên mà kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam giảm kể từ khi công cuộc đổi mới chính thức được thực hiện.

Sự tụt lùi này đang cản trở lớn tới đà tăng trưởng của Việt Nam trong khi so với những người láng giềng như Thái Lan hay Malaysia, họ vẫn còn là những “tay chơi” thiếu kinh nghiệm trên sân chơi toàn cầu hóa.

Suốt nhiều thập kỷ sau chiến tranh, Việt Nam vẫn là một nền kinh tế nông nghiệp. Ngay cả khi lệnh cấm vận của Mỹ được chính quyền Clinton dỡ bỏ năm 1994, Việt Nam vẫn phải mất nhiều năm để trở thành một nền kinh tế xuất khẩu trong điều kiện phải cạnh tranh khốc liệt với người hàng xóm Trung Quốc.

Để làm được điều này, các doanh nghiệp Việt bắt đầu hướng tới những thị trường khó tính với những sản phẩm đặc thù thay vì cạnh tranh về giá cũng như nhân công lao động với đối thủ lớn Trung Quốc.

Công ty may Đại Việt (TP HCM) là một trong số ít những doanh nghiệp dệt may Việt Nam có thể “bình chân” trước cuộc suy thoái toàn cầu. Đại Việt chuyên sản xuất các trang phục Hồi giáo với thị xuất khẩu chủ yếu là các nước Trung Đông. Doanh nghiệp này không có lý do để lo lắng khi cả thị trường lẫn sản phẩm mà họ sản xuất không hề bị đe dọa hay cạnh tranh.

Nhu cầu ổn định của khách hàng giúp công ty có thể đạp ứng công ăn việc làm cho khoảng 500 lao động trực tiếp và khoảng 300 đại lý gia công. Nhiều chủ doanh nghiệp khác cũng cho rằng, với đóng góp khoảng 20 - 30% giá thành sản phẩm, cắt giảm nhân công không giúp họ nhiều trong việc đối phó với suy thoái.